سرنگون کردن عمدی پرواز PS752

پرواز ۷۵۲ شرکت هواپیمایی بین‌المللی اوکراین، پس از برخاستن از فرودگاه بین‌المللی امام خمینی تهران در ۱۸ دی ۱۳۹۸، توسط دو موشک زمین به هوای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ساقط شد. تمامی ۱۷۶ مسافر و خدمه به همراه ۱ جنین متولدنشده کشته شدند و در مجموع ۱۷۷ جان از دست رفت. در میان مسافران، شهروندانی از ایران، کانادا، اوکراین، سوئد، افغانستان و بریتانیا حضور داشتند.

از ۱۶۷ مسافر، ۱۳۸ نفر از طریق اوکراین به سمت کانادا در حرکت بودند، از جمله ۵۵ شهروند کانادایی و ۳۰ نفر دارای اقامت دائم. اکثریت آن‌ها کودکان، دانشجویان دانشگاه، اساتید برجسته و متخصصان نام‌آشنایی بودند که در تعطیلات کریسمس سفر کرده بودند. این حمله وحشیانه آرزوها و رؤیاهای بسیاری از روح‌های جوان را نابود کرد، خانواده‌های بی‌شماری را عمیقاً داغدار کرد و وجدان جهانیان را به لرزه درآورد.

این سرنگونی در اوج تنش‌های بی‌سابقه میان ایران و ایالات متحده رخ داد. همان روز صبح، ایران به پایگاه‌های نظامی آمریکا در عراق موشک شلیک کرده بود — با این حال مقامات ایرانی فضای هوایی ایران را نبستند و به پروازهای غیرنظامی اجازه دادند به طور عادی انجام شوند.

در ساعات اولیه پس از حمله، ایران شروع به تسطیح محل سقوط و پاکسازی ملبه‌ها کرد و مستقیماً قوانین بین‌المللی مربوط به تحقیقات کامل و شفاف را نقض نمود. پلیس ضدشورش نیز ظرف چند ساعت برای کنترل خانواده‌های داغدار در محل حضور یافت.

خانواده‌ها بسیار اندک یا هیچ‌یک از اشیاء شخصی عزیزانشان را دریافت نکردند. کارت‌های اعتباری، کارت‌های شناسایی، گذرنامه‌های ایرانی و کارت‌های پرواز سالم بازگردانده شدند — که نشان می‌دهد به‌طور منظم از کیف‌پول‌ها خارج شده بودند — اما خود کیف‌پول‌ها هرگز بازگردانده نشدند. تقریباً تمام جواهرات به سرقت رفت: حلقه‌های ازدواج، حلقه‌های نامزدی، مدال‌ها. در بسیاری از موارد، سنگ‌ها و فلزات ارزشمند برداشته شدند و ماه‌ها بعد بقایای له‌شده بازگردانده شد.

به مدت هفت ماه، ایران از تحویل ضبط‌کننده‌های پرواز به سایر کشورها خودداری کرد — علی‌رغم مقررات ایکائو که خوانش فوری آن‌ها را الزامی می‌دانست. ایران ادعا کرد جعبه‌های سیاه آسیب دیده‌اند، چندین بار داستان خود را تغییر داد و اصرار داشت آن‌ها در داخل ایران تجزیه‌وتحلیل شوند، در حالی که فاقد این ظرفیت بود. در ۲۹ تیر ۱۳۹۹، ایران سرانجام آن‌ها را به فرانسه تحویل داد.

انجمن خانواده‌های قربانیان پرواز PS752 به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی در کانادا تأسیس شد. اعضای آن نماینده اکثریت قربانیان از سراسر جهان هستند و مأموریت اصلی آن جستجوی عدالت و بررسی حقیقت رویدادهای منجر به حمله است.

در خرداد ۱۳۹۹، کانادا و کشورهای شریک یک اعتراض رسمی تحت کنوانسیون شیکاگو به شورای ایکائو ارائه دادند و به نقض تعهدات ایمنی هوانوردی غیرنظامی توسط ایران اشاره کردند. انجمن همزمان نامه سرگشاده‌ای به رئیس ایکائو فرستاد و از این نهاد جهانی خواست موضع قاطعی اتخاذ کند. ایران مشارکت ماهوی نداشت و این امر در نهایت به ارتقای پرونده به داوری معاهده‌ای منجر شد.

در ۲۳ شهریور ۱۴۰۱، انجمن یک شکایت کیفری رسمی علیه جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران به دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) در لاهه ارائه داد و خواستار پاسخگویی کیفری فردی برای کسانی شد که این حمله را دستور دادند و اجرا کردند.

در آذر ۱۴۰۱، کانادا، سوئد، اوکراین و بریتانیا رسماً درخواست داوری علیه ایران تحت کنوانسیون مونترال را مطرح کردند. ایران رد کرد و این امر به ارتقای پرونده به عالی‌ترین دادگاه بین‌المللی انجامید.

در تیر ۱۴۰۲، هر چهار کشور یک درخواست مشترک در دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) در لاهه ارائه دادند. همزمان، دادگاه عالی انتاریو پیش از این در سال ۱۴۰۰ حکم داده بود که سرنگونی «اقدام تروریستی» طبق قوانین کانادا محسوب می‌شود. این مسیرهای موازی — ایکائو، دیوان کیفری بین‌المللی، دیوان بین‌المللی دادگستری و دادگاه‌های داخلی — نمایانگر پیگیری بی‌سابقه پاسخگویی در چندین مرجع برای یک عمل تروریسم هوایی با پشتیبانی دولتی هستند.